Việt Nam đang mở ra không gian phát triển mới cho ngành công nghiệp tàu thủy khi quy hoạch hình thành ba trung tâm công nghiệp tàu biển quy mô lớn tại Hải Phòng, Khánh Hòa và TP.HCM. Cùng với định hướng hoàn thiện hành lang pháp lý và nhiều cơ chế ưu đãi đầu tư, đây được kỳ vọng sẽ tạo cú hích giúp ngành đóng tàu tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hàng hải toàn cầu.
Bộ Xây dựng vừa phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển kết cấu hạ tầng hàng hải giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó điểm nhấn là định hướng phát triển ba khu công nghiệp tàu biển tập trung tại ba miền Bắc, Trung và Nam.
Hình thành ba trung tâm công nghiệp tàu thủy trọng điểm
Theo quy hoạch, việc phát triển các khu công nghiệp tàu biển không chỉ nhằm mở rộng hạ tầng cảng biển mà còn hướng tới xây dựng các tổ hợp công nghiệp – dịch vụ hàng hải hiện đại, tích hợp hoạt động đóng mới, sửa chữa tàu, công nghiệp phụ trợ và logistics.
Hải Phòng trở thành trung tâm công nghiệp tàu thủy phía Bắc
Tại miền Bắc, khu bến Văn Úc thuộc cảng biển Hải Phòng được quy hoạch trở thành trung tâm công nghiệp tàu thủy trọng điểm.
Khu vực này có phạm vi từ hạ lưu cầu Khuế đến cầu Văn Úc và kéo dài ra biển, vừa phục vụ phát triển kinh tế vùng, vừa đáp ứng nhu cầu di dời các bến cảng trên sông Cấm theo quy hoạch đô thị Hải Phòng.
Ngoài các bến tổng hợp, container, hàng rời, hàng lỏng và cảng chuyên dụng, khu vực bờ phải sông Văn Úc sẽ được phát triển thành khu công nghiệp tàu thủy tập trung với các hoạt động đóng mới, sửa chữa, phá dỡ tàu và sản xuất công nghiệp phụ trợ. Khu bến có khả năng tiếp nhận tàu đến 10.000 tấn hoặc lớn hơn khi đáp ứng điều kiện khai thác.
Nam Vân Phong hướng tới trung tâm đóng tàu hiện đại
Tại miền Trung, khu bến Nam Vân Phong (Khánh Hòa) được xác định là hạt nhân phát triển công nghiệp tàu thủy trong Khu kinh tế Vân Phong.
Quy hoạch bao gồm hệ thống bến tổng hợp, container, hàng rời cùng các cơ sở đóng tàu hiện đại. Khu vực này có khả năng tiếp nhận tàu container và tàu tổng hợp đến 100.000 tấn, tàu hàng rời 300.000 tấn và tàu hàng lỏng, khí lên tới 150.000 tấn, tạo lợi thế lớn trong phát triển dịch vụ hàng hải quốc tế.
Hiệp Phước trở thành đầu mối công nghiệp tàu thủy phía Nam
Ở khu vực phía Nam, khu bến Hiệp Phước thuộc cảng biển TP.HCM được quy hoạch là trung tâm công nghiệp tàu thủy phục vụ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Khu bến nằm trên sông Soài Rạp, có chức năng tiếp nhận các bến cảng di dời từ sông Sài Gòn, đồng thời phát triển hệ thống bến tổng hợp, container, hàng rời, hàng lỏng và cảng hành khách.
Theo quy hoạch, Hiệp Phước có thể tiếp nhận tàu trọng tải đến 70.000 tấn hoặc lớn hơn, phù hợp với điều kiện khai thác thực tế của tuyến luồng hàng hải.
Hoàn thiện thể chế để tạo cú hích cho ngành đóng tàu
Song song với quy hoạch hạ tầng, Bộ Xây dựng đang đề xuất bổ sung nhiều chính sách phát triển công nghiệp tàu thủy vào dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy nội địa Việt Nam, nhằm tạo nền tảng pháp lý cho sự phát triển lâu dài của ngành.
Dự thảo dành riêng một chương quy định về công nghiệp tàu thủy, bao quát toàn bộ chuỗi hoạt động từ đóng mới, hoán cải, sửa chữa, phá dỡ tàu đến nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển công nghiệp phụ trợ.
Đáng chú ý, Nhà nước sẽ ưu tiên đầu tư hạ tầng kết nối đến các cơ sở đóng và sửa chữa tàu; đồng thời xem xét bố trí quỹ đất ven sông, ven biển và cho thuê đất tới 70 năm đối với các dự án quy mô lớn nhằm thu hút đầu tư dài hạn.
Ưu tiên công nghệ xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh
Dự thảo cũng đưa ra nhiều cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu, thiết kế tàu chuyên dụng, tàu sử dụng nhiên liệu sạch, công nghệ xanh, tàu không người lái và các giải pháp số hóa trong ngành đóng tàu.
Bên cạnh đó, các dự án sử dụng thiết kế trong nước, đặc biệt đối với tàu đóng bằng vốn ngân sách, sẽ được ưu tiên. Một số phần mềm chuyên dụng phục vụ thiết kế tàu và công trình dầu khí ngoài khơi cũng được đề xuất miễn thuế nhập khẩu nhằm giảm chi phí đầu tư.
Ngoài phát triển hạ tầng, định hướng mới còn tập trung thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển vật liệu, thiết bị và công nghiệp phụ trợ, qua đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tăng năng lực sản xuất tàu chuyên dụng và từng bước đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hàng hải toàn cầu.
Với quy hoạch ba cực công nghiệp tàu thủy cùng hệ thống chính sách hỗ trợ đồng bộ, Việt Nam đang đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của ngành đóng tàu, góp phần hiện thực hóa chiến lược phát triển kinh tế biển và nâng cao vị thế của ngành hàng hải trong khu vực.