Việc tổ chức một kỳ thi vừa để xét công nhận tốt nghiệp THPT, vừa làm căn cứ tuyển sinh đại học đang tiếp tục trở thành chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm trong lĩnh vực giáo dục. Theo nhiều chuyên gia, hai mục tiêu này có bản chất khác nhau nên cần được đánh giá bằng những phương thức phù hợp thay vì sử dụng chung một kỳ thi như hiện nay.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT hướng đến việc xác nhận học sinh đã hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông và đạt chuẩn đầu ra. Trong khi đó, tuyển sinh đại học lại nhằm lựa chọn thí sinh có năng lực đáp ứng yêu cầu đào tạo của từng ngành học và từng trường. Chính vì vậy, việc nghiên cứu điều chỉnh mô hình tổ chức được cho là cần thiết trong giai đoạn tới.
Hai phương án xét công nhận tốt nghiệp THPT
Đối với việc công nhận tốt nghiệp THPT, một trong những phương án được đưa ra là giao các trường THPT thực hiện xét tốt nghiệp dựa trên kết quả học tập, quá trình rèn luyện và các tiêu chuẩn thống nhất do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.
Cách làm này được đánh giá có ưu điểm khi phản ánh toàn diện quá trình học tập của học sinh, giảm áp lực thi cử và tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, để đảm bảo công bằng, cần xây dựng cơ chế kiểm định, thanh tra và hậu kiểm chặt chẽ.
Phương án thứ hai là giao các địa phương tổ chức kỳ thi tốt nghiệp theo chuẩn chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Bộ sẽ tập trung xây dựng ngân hàng đề thi, quy chế và tiêu chuẩn đầu ra, đồng thời tăng cường công tác giám sát trên phạm vi cả nước.
Theo đánh giá, phương án này vẫn duy trì được tính khách quan của kỳ thi, song đòi hỏi chất lượng tổ chức và chấm thi phải đồng đều giữa các tỉnh, thành.
Nhiều lựa chọn cho tuyển sinh đại học
Đối với tuyển sinh đại học, các chuyên gia cũng đưa ra hai hướng tiếp cận.
Một là Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia riêng, tương tự mô hình “3 chung” trước đây. Kỳ thi sẽ chỉ phục vụ mục tiêu tuyển sinh nên có thể thiết kế đề thi với mức độ phân hóa cao hơn.
Phương án này giúp thống nhất quy trình tuyển sinh và giảm số lượng kỳ thi, nhưng sẽ đòi hỏi quy mô tổ chức lớn và khó đáp ứng hết yêu cầu đặc thù của từng nhóm ngành.
Lựa chọn còn lại là trao quyền cho các trường đại học hoặc nhóm trường tự tổ chức kỳ thi tuyển sinh theo quy định và dưới sự giám sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Cách làm này được kỳ vọng phát huy quyền tự chủ đại học, giúp các trường tuyển chọn đúng đối tượng phù hợp với định hướng đào tạo. Tuy nhiên, nếu thiếu sự phối hợp giữa các trường, thí sinh có thể phải tham dự nhiều kỳ thi khác nhau, làm gia tăng chi phí và áp lực.
Đề xuất tăng tỷ trọng thi tự luận, đặc biệt với môn Toán
Bên cạnh việc thay đổi mô hình tổ chức kỳ thi, nhiều ý kiến cũng cho rằng cần điều chỉnh hình thức đánh giá năng lực thí sinh.
Theo đó, các kỳ thi tuyển sinh đại học nên giảm tỷ lệ câu hỏi trắc nghiệm và tăng các bài thi tự luận nhằm đánh giá khả năng tư duy, lập luận, phân tích, tổng hợp và giải quyết vấn đề của người học.
Riêng với môn Toán, đề xuất được đưa ra là chuyển sang hình thức thi tự luận hoàn toàn trong tuyển sinh đại học. Quan điểm này cho rằng toán học không chỉ đánh giá ở đáp án cuối cùng mà còn ở cách tư duy, lập luận và xây dựng lời giải, những yếu tố phản ánh rõ năng lực học tập và nghiên cứu của thí sinh.
Việc tăng cường hình thức tự luận cũng được nhận định phù hợp với định hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, khuyến khích tư duy độc lập và sáng tạo thay vì chỉ kiểm tra khả năng lựa chọn đáp án đúng.
Cần nghiên cứu kỹ trước khi quyết định
Các chuyên gia cho rằng mọi phương án đều có ưu điểm và hạn chế, do đó cần được nghiên cứu, thí điểm và lấy ý kiến rộng rãi trước khi áp dụng.
Trước đó, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cũng cho rằng mô hình kỳ thi “2 trong 1” tuy giúp tiết kiệm chi phí xã hội nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập. Theo ông, việc sử dụng chung kết quả cho cả xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học có thể tạo áp lực lớn cho thí sinh và là một trong những nguyên nhân dẫn đến tiêu cực trong thi cử.
Trong bối cảnh giáo dục đang hướng tới đổi mới toàn diện, nhiều ý kiến nhận định việc tách bạch giữa kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học là vấn đề cần được nghiên cứu nghiêm túc, nhằm xây dựng hệ thống đánh giá minh bạch, phù hợp với từng mục tiêu và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong thời gian